Radijalac, poznat i kao Aleja Maršala Tita, predstavlja jedno od najvažnijih urbanističkih obeležja Subotice, čije korene nalazimo u dalekim počecima 20. veka. U vreme Belle Époque, Subotica je doživljavala svoj procvat – grad se intenzivno širio i modernizovao, oslanjajući se na arhitektonske i urbanističke vizije tog doba. Prva ideja o Radijalnom putu, koji bi povezivao centar grada s Dudovom šumom, datira još iz 1910. godine, kada je planirano formiranje širokog bulevara baroknog stila.

Međutim, ideja se suočavala s brojnim izazovima. Siromašno naselje koje je delilo Dudovu šumu od centra, finansijske poteškoće, kao i komplikacije oko eksproprijacije privatnih kuća, dugo su odlagale realizaciju ovog ambicioznog projekta. Ipak, glavni gradski inženjer Konstantin Kosta Petrović obnovio je ovu ideju 1930. godine, ističući njen značaj za širenje grada i povezivanje Dudove šume sa srcem Subotice. Petrović je verovao da Radijalni put nije samo infrastrukturni projekat, već ključni korak ka urbanističkom i estetskom razvoju Subotice.

Posle Drugog svetskog rata, novi Direktivni urbanistički plan iz 1952. godine zadržao je prethodno zacrtane ideje i usmerio gradnju prema stvaranju bulevara koji bi vodili iz centra ka velikim zelenim površinama. Radijalni put, ili Radijalac kako ga danas zovemo, predstavljao je ostvarenje jednog dela ove vizije. Prvi stambeni objekti počeli su da se grade 1957. godine, a već 1962. Subotica je dobila svoje prve stambene solitere. Oni su postali simbol modernog stanovanja, okupljajući tadašnju društvenu elitu, mlade stručnjake i porodice koje su želele da žive savremenim načinom života.

Iako je Radijalac trebalo da postane centralna promenada grada, njegova uloga u toj sferi ostala je ograničena. Razlog tome leži u nedostatku komercijalnih i ugostiteljskih sadržaja, što je, u okviru tadašnje planske ekonomije, onemogućilo razvijanje živahnog društvenog života kakav je krasio Korzo. Ipak, Radijalac je u svojim prvim decenijama postao prostor susreta dve Subotice – one urbane i moderne, i one seoske, sa starim navikama i tradicijama koje su polako iščezavale.

Kao kruna na kraju Aleje, 1970. godine izgrađena je sajamsko-sportska hala kvadratne osnove s atraktivnim krovom u obliku hiperboličnog paraboloida, simbolizujući spoj funkcionalnosti i arhitektonske inovativnosti. Uprkos izazovima, Radijalac je ostao prijatno mesto za stanovanje, poznato po zelenilu, širokim ulicama i modernim zgradama koje su u velikoj meri definisale lice Subotice tokom 20. veka.

Zahvalnost dugujemo arhivistima Dejanu Mrkiću i Stevanu Mačkoviću, čiji su radovi i nesebična posvećenost očuvanju istorije omogućili da priče poput ove nađu svoje mesto na našem sajtu. Preporučujemo vam da pročitate časopis Ex Pannonia Istorijskog arhiva Subotica, koji od 1996. godine jednom godišnje objavljuje stručne radove o arhivističkim i istoriografskim temama. Posebno zahvaljujemo Stevanu Mačkoviću, čija pomoć, saveti i dostupnost čine neprocenjiv doprinos očuvanju bogate prošlosti našeg grada. Zahvaljujući njemu, mnogi istorijski tekstovi o Subotici danas krase naš sajt, podsećajući nas na važne korake i ideje koje su oblikovale grad kakav danas poznajemo.

Za više detalja o istoriji i razvoju Radijalca, pročitajte celokupan tekst na blogu Stevana Mačkovića klikom na link.

Uživajte u istraživanju bogate prošlosti Subotice!

Izvor: mixsu.wordpress.com

 

Podržite nas i pridružite se SUživo Viber zajednici klikom na ovaj link