Dudova šuma krije priču dugu dva veka: Ovde raste najstarije drvo Subotice

U severoistočnom delu Dudove šume raste hrast čija se starost procenjuje na oko 200 godina. Smatra se najstarijim stablom u Subotici — živim svedokom vremena kada grad još nije imao svoj današnji izgled. Oko njega menjali su se putevi, zgrade i generacije, a šuma je od zasada namenjenog proizvodnji svile postala jedno od omiljenih mesta Subotičana.

Na kraju Radijalca, između krošnji, staza i sportskih terena, nalazi se prostor koji mnogi poznaju još od detinjstva. Neko je ovde prvi put seo na ljuljašku, neko istrčao svoj prvi krug, a neko godinama dolazi samo da prošeta i predahne.

Dudova šuma čuva mnogo takvih malih, ličnih istorija. Njena sopstvena priča, međutim, počela je mnogo pre njih — i sa sasvim drugačijom namerom.

Dudovi po kojima je dobila ime sađeni su zbog uzgoja svilene bube, koja se hrani njihovim lišćem. Početak ovog zasada vezuje se za kraj 18. veka. Umesto današnjeg gradskog odmorišta, ovde je trebalo razvijati proizvodnju povezanu sa svilom. Vremenom je zasad prerastao u šumu, a ona dobila novu ulogu u životu grada.

U katalogu Istorijskog arhiva Subotice sačuvan je trag iz 1805. godine: „Plan varoške šume – Dudarnice“, autora Vlašića. Već tada ovaj prostor imao je svoje mesto na gradskoj mapi. Na karti inženjera Stojanovića iz 1869. godine označen je kao gradski park.

Približno tom ranom periodu pripada i stari hrast. Ako je procena njegove starosti tačna, počeo je da raste u prvoj polovini 19. veka. Stariji je od današnje Gradske kuće i mnogo stariji od zgrada Radijalca. Njegovo prisustvo daje istoriji šume sasvim opipljiv oblik: prošlost ovde još ima koren i krošnju.

Početkom 20. veka Dudova šuma postala je popularno izletište. U njoj se nalazio prvi fudbalski teren u gradu, a od dvadesetih godina i teniski klub. Dolazilo se na šetnju, sportske susrete i prvomajske proslave.

Stare fotografije otkrivaju i jednu drugačiju Dudovu šumu: fudbal na pesku, rukometaše, nekadašnji objekat teniskog kluba i baštu restorana „Ciciban“. Pre nego što su masovni prvomajski izleti na Palić postali tradicija, upravo je Dudova šuma bila najpopularnije mesto za taj praznik.

Grad se postepeno približavao šumi. Plan da se ona poveže sa centrom postojao je još 1910. godine, ali su rat i kasnije prepreke odložili njegovo ostvarenje. Tek krajem pedesetih počelo je otvaranje trase budućeg bulevara prema parku. Današnja šetnja Radijalcem prati ideju staru više od jednog veka.

Ipak, Dudova šuma imala je i godine zapuštenosti. Početkom sedamdesetih zatvoren je restoran, a obnova je usledila tek krajem te decenije, kada je napravljena trim-staza i uređeni sportski tereni.

Za sam gradski park navodi se površina od 8,8 hektara, odnosno oko 88.000 kvadratnih metara. To je površina parka, koju treba razlikovati od šireg naselja i sportskog kompleksa istog imena.

Obnova pokrenuta 2012. godine donela je uređenje centralnog šetališta i trim-staze duge oko kilometra, kao i dodatne prostore za rekreaciju. Među novim sadržajima našlo se malo veštačko jezero površine oko 400 kvadratnih metara. Šetnja, trčanje, dečja igra i vežbanje ostali su glavne niti svakodnevnog života parka.

Uz njega su Hala sportova, teniski tereni i otvoreni bazenski kompleks. Tu je, međutim, i betonski skelet nedovršenog zatvorenog bazena — podsetnik na jednu veliku zamisao čija je realizacija zaustavljena.

Budućnost tog prostora ponovo je otvorena urbanističkim planovima. Tokom 2025. najavljena je prodaja nedovršenog bazena uz zadržavanje sportske namene, dok bi deo zaleđa kompleksa mogao da dobije porodične stambene objekte. U septembru iste godine usvojen je plan za razgraničenje sportsko-rekreativnog kompleksa. Reč je o kompleksu i njegovom zaleđu, što ne treba poistovećivati sa najavom gradnje unutar postojećeg parka.

Za Dudovu šumu najvažnije pitanje ostaje jednostavno: kako je uređivati i istovremeno sačuvati njene krošnje, hlad i prostor za slobodan boravak?

Odgovor će se videti u brizi o starim stablima, novim sadnicama, održavanju staza i sadržaja. Jer klupa može brzo da se zameni, a krošnja koja pravi hlad raste decenijama.

Stari hrast najbolje podseća na tu razliku. Dok se Subotica menjala, on je rastao. Danas povezuje priču o nekadašnjoj dudarnici sa parkom kroz koji prolazimo, često i ne sluteći koliko je