Mesar, krojač, nadničar i ratar na izbornoj listi: Za koga je Subotica glasala 1927. godine

Na 99. mestu jedne subotičke izborne liste stajalo je: Joso Zelić, mesar. Nekoliko redova iznad njega krojač, pekar, zidar, bravar. Na vrhu advokat. Između njih brojni ratari, zemljoposednici i nadničari. Uz imena su uredno navedeni zanimanje i adresa, pa se kroz jedan stari izborni dokument može zaviriti u čitav jedan grad — njegove radnje, kancelarije, njive i salaše.

Bila je nedelja, 6. novembar 1927. godine, kada su Subotičani sa pravom glasa birali sto gradskih odbornika. Za njihovo poverenje nadmetalo se devet političkih stranaka i grupa. Prema objavljenoj arhivskoj građi, bili su to jedini lokalni izbori u Subotici u međuratnom periodu, od 1918. do 1941. godine.

Na njih se dugo čekalo. Zahtevi za raspisivanje izbora upućivani su još 1925, a naredne godine na velikom skupu privrednih staleža, uz nezadovoljstvo porezima, isticana je i potreba da gradska administracija konačno bude podvrgnuta izbornoj proveri.

Posebno je zanimljiva sačuvana kandidatska lista Hrvatske seljačke stranke, koju je predvodio dr Stipan Vojnić-Tunić, advokat. Na njoj je sto imena, raspoređenih u dva stupca. Drugi je Josip Vuković Đido, označen kao zemljoposednik, a zatim se smenjuju advokati, školski nadzornik, zemljoradnici, trgovci i zanatlije.

Kod nekih kandidata zapisani su i nadimci. Uz druge stoje nazivi naselja i salašarskih područja: Tavankut, Šebešić, Verušić, Đurđin, Žednik. Taj spisak lepo pokazuje koliko su gradske ulice i okolna polja bili povezani u političkom životu Subotice. Na istom papiru našli su se ljudi sa velikim posedima i oni uz čije je ime jednostavno pisalo — nadničar.

Kampanja je imala sasvim konkretne teme. Dragutin Stipić, tadašnji gradonačelnik i predvodnik radikalske liste, obećavao je popravku puteva, uređeniju upravu, smanjenje dodatnog poreza i kuće za radnike i činovnike. Zamisao je bila da ih budući stanari otplaćuju godišnjim uplatama. Za sređivanje puteva i ulica pominjan je rok od pet do šest godina. O programu se govorilo i na predizbornom skupu u Mirgešu, odnosno Ljutovu.

Najviše glasova osvojila je Narodna radikalna stranka — 3.714, što joj je donelo 27 od ukupno sto mandata. Prvo mesto, dakle, nije značilo i samostalnu većinu. U opširnijem istraživanju istoričara Stevana Mačkovića raspored odborničkih mesta naveden je ovako:

Izborni dan pratio je i jedan neobičan detalj: tokom izbornog vikenda važila je zabrana točenja alkohola. Političko nadmetanje tako je zahvatilo i pravila rada gostionica.

Na čelu grada ostao je Dragutin Stipić, koga su nakon izbora potvrdili odbornici. Građani su birali gradsko predstavništvo, a ono je odlučivalo o gradonačelniku.

Zanimanja nisu ostala samo na kandidatskim listama. U sačuvanoj odluci o izabranim odbornicima nalaze se Stevan Peić, krojač, Đurica Gavrilov, pekar, ali i obućarski, bravarski i štamparski radnici. O gradskim poslovima odlučivali su zajedno sa advokatima, lekarima, trgovcima i industrijalcima.

Mesar Joso Zelić, sa 99. mesta liste koja je dobila 16 mandata, nije dospeo među izabrane odbornike. Ipak, gotovo vek kasnije, upravo njegovo zanimanje zaustavlja pogled na požutelom papiru. Uz poznate političare, arhiva je sačuvala i trag čoveka o kome na tom dokumentu saznajemo tek nekoliko stvari: kako se zvao, gde je živeo, čime se bavio i da je želeo da predstavlja svoj grad.

Izvori: „Subotica, lokalni (opštinski) izbori 1927. godine (iz građe)” i rad Stevana Mačkovića „O rezultatima izbora 1927. i izabranim kandidatima u Subotici”, uz reprodukovanu građu Istorijskog arhiva Subotica, fond F. 47, predmet I 171/1927.