Strogi centar Subotice krije ostatke stare više od pet vekova — znate li gde?

Pored njih prolazimo, a retko zastanemo da razmislimo koliko su stari. U tornju Franjevačke crkve, zidovima kuće Sučića i prostoru između njih sačuvani su tragovi Subotice koja je postojala mnogo pre današnje Gradske kuće i secesijskih palata.

Tvrđava iz 15. veka nije sasvim nestala

Na mestu današnje Franjevačke crkve 1470. godine podignuto je utvrđenje. Grad je tada izgledao sasvim drugačije, a prostor oko tvrđave predstavljao je jedno od njegovih najvažnijih uporišta.

Tokom narednih vekova utvrđenje je preuređivano, a na njegovom mestu nastajali su crkva i samostan. Deo stare kule ostao je sačuvan u crkvenom tornju. Kada danas pogledamo Franjevačku crkvu, pred nama je i trag srednjovekovne Subotice, uklopljen u kasniju građevinu.

Najstarija kuća nalazi se odmah pored

Uz nekadašnju tvrđavu vezana je i priča porodice Sučić. Zbog preuređenja kule za potrebe franjevaca, porodica se iselila i podigla kuću u neposrednoj blizini.

Poznata kao kuća kapetana Sučića, nalazi se na Trgu cara Jovana Nenada 11, uz Franjevačku crkvu i samostan, i smatra se najstarijom sačuvanom kućom u Subotici.

Njena gradnja vezuje se za 18. vek. Zvanični gradski sajt navodi prvu polovinu tog stoleća, dok Zavod za zaštitu spomenika kulture najstariji deo smešta u njegovu sredinu. Kuća je, dakle, mlađa od nekadašnjeg utvrđenja, ali pripada najstarijim sačuvanim slojevima stambene arhitekture grada.

Nije nestala — dograđivana je kroz generacije

U opisima kuće može se pročitati da ona danas „kao samostalna zgrada ne postoji“. To ne znači da je srušena. Prvobitna kuća vremenom je dograđivana i uklopljena u veću celinu, sa tri međusobno povezana kraka.

Najstariji deo nalazi se prema dvorištu. Tu je nekada bio trem okrenut jugu, sa pet polukružnih otvora. Debeli zidovi i zasvođene prostorije i dalje čuvaju tragove nekadašnjeg načina gradnje.

Da li podrum čuva kamen stare tvrđave?

Ispod kuće nalaze se podrumske prostorije sa svodovima od opeke. U najstarijem delu, među opeke je ugrađivano i kamenje koje, prema opisu na sajtu Grada, verovatno potiče iz zidova nekadašnje tvrđave.

Tako se priča o kući ponovo vraća u starije doba. Moguće je da je materijal iz utvrđenja, nakon njegove pregradnje, dobio novu namenu u temeljima i zidovima porodičnog doma.

Sačuvan je i trag nekadašnje ulice

Istorijska vrednost ovog prostora ne završava se na samoj kući. Zavod za zaštitu spomenika kulture izdvaja i južni zid Franjevačkog samostana, kao i fragment nekadašnje ulice, danas u prostoru ograđene bašte između kuće i crkve.

Upravo ti manje upadljivi delovi pomažu da se razume kako je nekada izgledalo gradsko jezgro — kuda se prolazilo, kako su zgrade bile povezane i prema čemu su bili okrenuti njihovi ulazi.

Gde se nalazi i može li da se poseti?

Kuću možete potražiti na Trgu cara Jovana Nenada 11 i pogledati njenu spoljašnjost tokom šetnje centrom. Najstariji dvorišni deo, međutim, ne treba poistovećivati sa čitavom fasadom okrenutom prema trgu, jer je objekat nastajao u više faza.

Za obilazak unutrašnjosti i podruma nisu pronađeni javno objavljeni termini niti potvrda da su redovno otvoreni za posetioce. Mogućnost ulaska zato treba prethodno proveriti.

Najstarija Subotica nije ostala sačuvana kao čitava ulica u kojoj je vreme stalo. Njeni tragovi nalaze se u tornju, starim zidovima, dvorištu i podrumskim svodovima. Sledeći put kada prođete pored Franjevačke crkve, vredi zastati — deo grada koji obično samo usput pogledamo ima mnogo dužu priču nego što se na prvi pogled čini.

Ilustracija: Umetnička vizualizacija stare Subotice, inspirisana izgledom sačuvanog objekta. Ne predstavlja dokumentovan izgled ovog prostora u 18. veku.